|
TRANSFORMATÖR YAĞLARI KULLANMA VE BAKIM TALİMATI
Transformatörlerde, yalıtım ve ısı
atma maddesi olarak kullanılan madeni yağlar,
kullanıldıkları zaman içinde, gerek transformatörün aktif
elemanları arasında çeşitli sebeplere dayanan deşarj sonucu
ayrışma ve gerekse yüke bağlı ısı farklılıkları sonucu hava
alışverişi dolayısıyla okside olurlar. Hatta ayrışan ve
parçalanan katı yalıtım maddeleri ile karışarak dibe çöker
ve dipte çamurlaşma oluşur. Hava kurutucusu olmayan, varsa
bile gerekli bakımı yapılmamış transformatörlerde yağ;
genleşme kabı üzerinden havanın nemini alarak yalıtkan
özelliğini kaybeder.
Bu nedenlerden dolayı eskimiş ve yalıtım
özelliğini kaybetmiş olan yağın kontrolü, TS 623'e göre
Nötralizasyon sayısının ve VDE 0370/9.61'e göre delinme
geriliminin ölçülmesi ile yapılır.
Yağın nötralizasyon sayısı, 1 gr. yağdaki
asidi bağlamak için gerekli (KOH) miktarının kaç mg.
olduğunu belirtir. Bu değer yeni yağ için 0.05 mg KOH/gr.
yağı geçmemelidir. VDE talimatlarınca, nötralizasyon sayısı
0.6'dan büyükse, bu yağ değiştirilmeli yada arıtılmalıdır.
Ancak arıtma işlemi özel düzen gerektirdiğinden genellikle
yağın değiştirilmesi tercih edilir.
Yağdaki nem derecesini belirlemek için
yağın delinme geriliminin ölçülmesi gerekir. Yağın delinme
gerilimi, bir kap içine yerleştirilmiş, birbirinden aralıklı
iki özel elektrotlar arasındaki yağ tabakasını (20 º C'da)
gelen gerilimdir. Bu değer 2.5 mm, elektrot aralığında VDE
0370/9.61'dir.
Devamlı işletmelerde kalan, periyodik bakımları
aksatılmadan yapılan, gerekli koruma sistemleri ile
donatılmış transformatörlerde yağın delinme gerili hiçbir
zaman b değerlere düşmez. Buna rağmen ölçme sırasında bu
derece düşük delinme gerilimleri ölçülürse, örnek yağ
alınırken yağa nem aldırılmış demektir.
Yeni teslim edilen transformatörlerde
yağlardan delinme gerilimi VDE talimatlarınca en az 50 kV/2.5
mm. olmalıdır. Yağın yalıtım özelliğinin azalması, nem
oranının yüksek olması demek olacağından 40 kV/2.5 mm. den
daha küçük delinme gerilimlerinde yağın kurutulması gerekir.
TRANSFORMATÖRLERİN KURUTULMASI
İşletme halindeki bir
transformatörden alınan yağın delinme gerilimi, müsaade
edilen değerin altına inmiş ise yağın nemli olduğuna karar
verilir.
Bu durumda yağın içinde bulunan
kağıt, prespan, ağaç ve bunun gibi katı yalıtım maddelerinde
nem alıcı olduklarından, yağın içindeki su miktarına bağlı
olarak ve yağdakinden daha fazla oranda nem almış
olabilirler. Bu nedenle yağ ile birlikte aktif kısımda
kurutulması gereklidir.
Genellikle küçük güçlü ve az
miktarda yağı olan transformatörlerin yağlarının arıtılması
ve kurutulması yerine değiştirilmesi daha ekonomik
olduğundan değiştirilmesi önerilir.
SICAK PÜSKÜRTME YÖNTEMİ
Dayanıklı olmayan kazanlarda kurutmayı
hızlandırmak için bu yöntem kullanılabilir. Yağ 80 ºC' den
fazla ısıtılmadan, aşağıda verişmiş bulunan cetvelden, yağ
sıcaklığına göre basınç seçilebilir.
Yağda nem oranı yüksek ise, kazan
dibindeki toplanmış su ve çamur tortusu akıtılmalıdır.
Kurutulacak yağ transformatörün dibinden, bu işleme uygun
yap pompası ile ısıtma ve püskürtme düzenine pompalanır.
Püskürtme dolayısıyla yağdan daha kolay ayrışan su,
buharlaşır ve pompa ile dışarı atılır. Ayrıca yoğun
yağ, filtresinden de geçirilerek içindeki yabancı maddelerde
süzülür, sonra tekrar transformatör kazanına dökülür. |
